Klocki i tarcze hamulcowe: kiedy je wymienić i jak rozpoznać zużycie

Układ hamulcowy to najważniejszy element bezpieczeństwa w aucie, a jednocześnie jeden z tych, które zużywają się najbardziej przewidywalnie. Klocki i tarcze to części eksploatacyjne: każda jazda zabiera im trochę materiału. Problem w tym, że zużycie narasta powoli i kierowca przyzwyczaja się do coraz słabszego hamowania. W tym artykule wyjaśniamy, jak rozpoznać zużyte klocki i tarcze, kiedy je wymienić, co jeszcze sprawdzić przy okazji i jak wygląda porządnie zrobiona wymiana. Wymianę klocków i tarcz w Sosnowcu robimy w warsztacie MILA przy ul. Piłsudskiego 36.

Jak działa hamulec tarczowy

Po naciśnięciu pedału płyn hamulcowy przenosi ciśnienie do zacisków przy kołach. Tłoczki w zacisku dociskają klocki do tarczy, która obraca się razem z kołem. Tarcie zamienia energię ruchu w ciepło, a auto zwalnia. Przy mocnym hamowaniu tarcze nagrzewają się do bardzo wysokich temperatur, dlatego muszą mieć odpowiednią grubość i masę, żeby to ciepło przyjąć i oddać.

Klocki mają nakładkę cierną, która ściera się z każdym hamowaniem. Tarcze też tracą materiał, tylko wolniej. Zwykle na jeden komplet tarcz przypada więcej niż jeden komplet klocków, ale zależy to od auta, stylu jazdy i jakości części.

Objawy zużytych klocków hamulcowych

• Pisk przy hamowaniu. Wiele klocków ma metalowy wskaźnik zużycia, który zaczyna piszczeć, gdy nakładka jest cienka. To celowy sygnał ostrzegawczy.
• Kontrolka zużycia klocków na desce rozdzielczej w autach z elektrycznym czujnikiem.
• Zgrzyt metalu o metal. To znak, że nakładka się skończyła, a metalowa płytka klocka trze o tarczę. Tarcza jest wtedy zwykle do wymiany razem z klockami.
• Dłuższa droga hamowania i konieczność mocniejszego wciskania pedału.
• Ściąganie auta w bok przy hamowaniu, gdy klocki po jednej stronie zużyły się bardziej, najczęściej przez zapieczony zacisk.

Objawy zużytych lub uszkodzonych tarcz

• Bicie na pedale hamulca lub drgania kierownicy przy hamowaniu, szczególnie z większych prędkości. Potocznie mówi się o krzywych tarczach, choć częściej przyczyną jest nierówna grubość tarczy i nierównomierne osady z klocków.
• Wyraźny rant na zewnętrznej krawędzi tarczy, który czuć palcem.
• Głębokie rowki na powierzchni roboczej.
• Przebarwienia świadczące o przegrzaniu, niebieskawe lub ciemne plamy.
• Pęknięcia, szczególnie przy otworach w tarczach nawiercanych.
• Grubość poniżej minimum. Minimalna grubość jest zwykle wybita na tarczy lub podana przez producenta. Poniżej tej wartości tarcza nie przyjmie bezpiecznie ciepła.

Kiedy wymienić klocki i tarcze

Nie ma jednego przebiegu, po którym trzeba wymienić hamulce. Auto jeżdżące po mieście, z częstym hamowaniem na światłach, zużywa klocki dużo szybciej niż auto pokonujące długie trasy po autostradzie. Znaczenie ma też masa auta, styl jazdy, jazda z przyczepą i jakość części. Dlatego zamiast liczyć kilometry, lepiej regularnie kontrolować hamulce, na przykład przy sezonowej wymianie opon, kiedy koła i tak są zdjęte.

Zasady, których warto się trzymać:

• klocki wymienia się, zanim nakładka zejdzie do minimum podanego przez producenta, a nie po pojawieniu się zgrzytu;
• klocki i tarcze wymienia się zawsze parami na jednej osi, czyli po obu stronach jednocześnie, żeby auto hamowało równo;
• przy wymianie tarcz zawsze montuje się nowe klocki, bo stare są dotarte do starej, zużytej powierzchni;
• nowe klocki na starych tarczach mają sens tylko wtedy, gdy tarcze mają zapas grubości, nie mają rantu, rowków ani bicia.

Co jeszcze sprawdzić przy wymianie hamulców

Klocki i tarcze to nie cały układ. Porządna wymiana obejmuje kontrolę elementów, które decydują o tym, czy nowe części będą pracowały prawidłowo:

• zaciski hamulcowe: czy tłoczki chodzą swobodnie, czy uszczelki i osłony są całe, czy nie ma wycieków;
• prowadnice zacisków: czyści się je i smaruje odpowiednim smarem. Zapieczona prowadnica to najczęstsza przyczyna nierównego zużycia klocków i ściągania;
• jarzma i płytki montażowe: oczyszczenie z rdzy, żeby klocki nie klinowały się w jarzmie;
• przewody hamulcowe: elastyczne węże przy kołach i sztywne przewody pod podwoziem, pod kątem pęknięć i korozji;
• płyn hamulcowy: jego stan i wiek. Płyn wchłania wilgoć z powietrza, przez co spada jego temperatura wrzenia. Producenci zwykle zalecają wymianę co określoną liczbę lat, niezależnie od przebiegu;
• hamulec postojowy i jego regulacja, a przy hamulcach bębnowych z tyłu także szczęki i cylinderki.

Elektryczny hamulec postojowy

Coraz więcej aut ma elektryczny hamulec postojowy, w którym tylne zaciski są wyposażone w silniczki. W takich autach wymiana tylnych klocków wymaga przełączenia układu w tryb serwisowy komputerem diagnostycznym, żeby cofnąć tłoczki, a po montażu kalibracji. Próba wciśnięcia tłoczka na siłę bez tej procedury potrafi uszkodzić mechanizm zacisku. To kolejny powód, żeby wymianę hamulców zlecić warsztatowi z odpowiednim sprzętem.

Jak wygląda wymiana w warsztacie

1. Zdjęcie kół i ocena zużycia klocków, tarcz, zacisków i przewodów.
2. Demontaż zacisków i jarzm, wymiana tarcz i klocków.
3. Oczyszczenie piast z rdzy, żeby nowa tarcza przylegała równo. Rdza na piaście to częsta przyczyna bicia nowych tarcz.
4. Czyszczenie i smarowanie prowadnic zacisków, oczyszczenie jarzm.
5. Cofnięcie tłoczków, a przy elektrycznym hamulcu postojowym obsługa trybu serwisowego komputerem.
6. Montaż, dokręcenie śrub kół z właściwym momentem. Zbyt mocne lub nierówne dokręcenie kluczem pneumatycznym potrafi odkształcić tarczę.
7. Kontrola poziomu płynu i jazda próbna.

Docieranie nowych hamulców

Nowe klocki i tarcze potrzebują chwili, żeby się do siebie dopasować. Przez pierwsze kilkaset kilometrów warto hamować łagodnie i unikać gwałtownych, długich hamowań z dużej prędkości. Dobrą praktyką jest seria spokojnych hamowań z umiarkowanych prędkości, bez zatrzymywania się do zera i bez trzymania wciśniętego hamulca na gorących tarczach. W tym okresie droga hamowania może być nieco dłuższa, niż się przyzwyczaiłeś.

Od czego zależy koszt

• oś i rodzaj hamulców: przód i tył różnią się rozmiarem tarcz, a tył bywa bębnowy;
• wielkość i typ tarcz: tarcze wentylowane, pełne, nawiercane;
• klasa części: warto wybierać części renomowanych producentów;
• stan zacisków: czy wystarczy serwis prowadnic, czy potrzebna jest naprawa lub wymiana zacisku;
• elektryczny hamulec postojowy, który wymaga obsługi komputerem;
• wymiana płynu hamulcowego, jeśli jest stary.

Podaj model i rocznik auta, a przygotujemy wycenę. Przy okazji możemy sprawdzić też zawieszenie, bo zużyte amortyzatory również wydłużają drogę hamowania. Piszemy o tym w artykule o stukach w zawieszeniu.

Hamulce bębnowe z tyłu

W wielu mniejszych autach z tyłu wciąż montuje się hamulce bębnowe. Zamiast tarczy i klocków pracują w nich szczęki dociskane do wnętrza bębna przez cylinderek hamulcowy. Bębny zużywają się wolniej, bo tylna oś przenosi mniejszą część siły hamowania, ale nie są bezobsługowe. Z czasem zużywają się okładziny szczęk, sprężyny tracą sprężystość, cylinderki zaczynają przeciekać, a mechanizm samoregulacji zapieka się od brudu i rdzy. Objawem bywa długi skok ręcznego hamulca, słabe trzymanie auta na wzniesieniu albo nierówne hamowanie tylnych kół. Przy przeglądzie hamulców warto zdjąć bębny, oczyścić mechanizm i sprawdzić cylinderki.

Klocki klockom nierówne

Klocki różnią się mieszanką cierną, a ta wpływa na skuteczność, hałas, pylenie i trwałość tarcz. Mieszanki o niskiej zawartości metali są cichsze i mniej pylą, ale bywają mniej odporne na bardzo wysokie temperatury. Mieszanki z większą zawartością metali lepiej znoszą mocne, powtarzane hamowania, za to mocniej pylą i szybciej zużywają tarcze. Dla większości aut najlepszym wyborem jest mieszanka zgodna z tym, co przewidział producent, od sprawdzonego dostawcy części. Najtańsze klocki bez znanej marki potrafią piszczeć, szybciej się zużywać, a w skrajnych przypadkach tracić skuteczność przy nagrzaniu.

Czego nie robić z hamulcami

• nie jeździj z zapaloną kontrolką układu hamulcowego ani z niskim poziomem płynu;
• nie czekaj ze zgrzytającymi klockami, bo w ciągu kilku dni zniszczysz tarcze;
• nie trzymaj wciśniętego hamulca na gorących tarczach po długim zjeździe z góry lub mocnym hamowaniu. Klocki odkładają wtedy materiał na tarczy w jednym miejscu, co daje później bicie;
• nie myj rozgrzanych tarcz zimną wodą pod wysokim ciśnieniem;
• nie dokręcaj kół kluczem udarowym „do oporu”. Nierówny moment na śrubach potrafi odkształcić tarczę.

Najczęstsze pytania o klocki i tarcze

Podsumowanie

Pisk, zgrzyt, bicie na pedale i dłuższa droga hamowania to sygnały, że hamulce wymagają uwagi. Klocki i tarcze wymienia się parami na osi, a przy wymianie tarcz zawsze z nowymi klockami. Równie ważne jak części jest to, co dookoła: prowadnice, zaciski, przewody i płyn. Wymianę klocków i tarcz w Sosnowcu zrobisz w warsztacie MILA. Zobacz pełny zakres prac mechanicznych albo zadzwoń i umów termin.